Skąd się bierze ból kręgosłupa?
Dolegliwości bólowe kręgosłupa uważane są aktualnie za chorobę cywilizacyjną, będąc jedną z najczęstszych przyczy problemów zdrowotnych w krajach wysokorozwiniętych. Szacuje się, że w tych krajach nawet 80% populacji doświadczyło przynajmniej raz w życiu bólu pleców, natomiast aż 25-60% cierpi na ból o charakterze przewlekłym. Problem dotyczy już nie tylko osób w wieku średnim i starszym, ale coraz młodszych ludzi.
Ból kręgosłupa jest problemem wieloaspektowym. Aż w 85% przypadków ból jest niespecyficzny i nie jest spowodowany zamianami strukturalnymi (takimi jak złamanie czy zamiany w krążku międzykręgowym) ani czynnikami niestrukturalnymi, które obejmują m.in. reumatoidalne zapalenie stawów czy nowotwory. Pomimo, że badania obrazowe są obecnie bardzo dokładne a zmiany anatomiczne dobrze widoczne, nie daje to informacji o prawdziwym powodzie bólu i często nie znajduje potwierdzenia w faktycznym stanie pacjenta. Pomimo powszechnego przekonania, że to przepuklina krążka międzykręgowego jest jego głównym powodem, zaledwie 5-8% pacjentów potwierdza tę teorię.
Wniosek – ból wcale nie oznacza uszkodzenia!
Ból ostry vs ból przewlekły kręgosłupa – czym się różnią i dlaczego warto iść do fizjoterapeuty?
Ból ostry (od kilku dni do kilku tygodni)
- pojawia się nagle – np. po dźwignięciu, skręcie, urazie
- często wynika z przeciążenia, podrażnienia tkanek (mięśnie, więzadła, stawy)
- może być bardzo silny, ale dobrze reaguje na terapię i ruch
- szybka reakcja = szybszy powrót do sprawności
Ból przewlekły (powyżej 12 tygodni):
- nie mija mimo odpoczynku czy leków
- często nie ma jednej „uszkodzonej” struktury
- wiąże się z uwrażliwieniem układu nerwowego i napięciem psychicznym
- może być bardziej związany z nawykami, stresem i stylem życia niż z jednorazowym urazem
Ból nie zawsze oznacza uszkodzenie, ale zawsze jest sgnałem, że coś trzeba zmienić. Im dłużej zwlekasz, tym większe ryzyko, że ból stanie się przewlekły. Przyczyną tego są zmiany czynnościowe w ukłądzie nerowowym – nadmierne bodźce bólowe mogą spowodować ośrodkową sensytyzację i zwiększoną wrażliwość na ból. Dodatkowo ciało często napina mięśnie wokół bolesnego obszaru. Jest to mechanizm obronny, który ma pomóc, ale z czasem prowadzi do usztywnienia, osłabienia ruchu i jeszcze większych dolegliwości. To błędne koło: ból -> napięcie -> mniej ruchu -> więcej bólu. Wtedy potrzebujesz więcej czasu i zaangażowania, by wrócić do pełnej sprawności, dlatego trzeba działać od razu!
W ostrym bólu celem jest szybkie zmniejszenie objawów, ochrona tkanek i uspokojenie układu nerwowego. Często wystarczy kilka dobrze dobranych technik, aby wyraźnie poprawić komfort.
W bólu przewlekłym skupiamy się nie tylko na ciele, ale też na nawykach, stresie, lęku przed ruchem. Kluczowa jest edukacja i aktywizacja pacjenta – bo przewlekły ból często utrwala się przez unikanie aktywności i błędne przekonania.
Najczęstsze przyczyny bólu lędźwi:
– dysbalans mięśniowy – osłabione mięśnie głębokie brzucha, nadmierne napięcie mięśni przykręgosłupowych, skrócenie mięśni piersiowych
– przeciążenia związane z pracą obejmujące mięśnie, powięź, więzadła
– brak podejmowania aktywności ruchowej lub zbyt duża aktywność bez odpowiedniego przygotowania
– wielgodzinne przebywanie w jednej pozycji
– przewlekły stres
Stres pozostawia wyraźne ślady widoczne szczególnie w tkankach miękkich, które często nie znikają nawet po wyeliminowaniu przyczyny. Może się to ujawniać w postaci punktów spustowych w mięśniach, ich sztywności i napięciu, co z pewnością stanowi dobrą ochronę przed zagrożeniem urazem, ale w przypadku chronicznego, ciągłego stresu, nie pełni już żadnej roli. Skurcz mięśni wywołany stresorem powoduje miejscowe niedokrwienie, produkty przemiany materii nie są efektywnie usuwane i następuje ciągłe drażnienie nocyceptorów, czyli receptorów odpowiedzialnych za odczuwanie bólu. To z kolei stanowi kolejny czynnik stresowy dla pacjenta i powstaje mechanizm błędnego koła, z którego ciężko jest się uwolnić. Wtedy zwykle niezbędna jest praca terapeutyczna, dobrana odpowiednio do pacjenta.
Leczenie bólu pleców
Techniki terapii manualnej mogą przynieść ogromną ulgę – obejmują mobilizacje i manipulacje stawowe, rozluźnianie mięśniowo-powięziowe, PIR (poizometryczną relaksację mięśni), terapię punktów spustowych, czy też manipulacje powięziowe, których celem jest przywrócenie pierwotnej równowagi tkankowej dzięki lepszemu dotlenieniu, odżywieniu i usunięciu toksyn z nadmiernie napiętych obszarów ciała. Doskonale sprawdza się również terapia oddechowa, która może wspomóc redukcję stresu psychicznego. Równie ważna jest znajomość technik, które można zastosować samodzielnie w domu, tak aby utrzymać efekty pracy w gabinecie.. Mobilizacja i stretching napiętych mięśni mają wpłynąć na ustawienie klatki piersiowej i miednicy we właściwy sposób, pozwalając na efektywniejszą pracę przepony.
Kolejnym ważnym czynnikiem prewencyjnym jest ruch – Przez wiele lat powtarzano, że przy bólu pleców najlepiej leżeć i „dać odpocząć kręgosłupowi”. Dziś wiemy, że to jeden z największych mitów, który bardziej szkodzi niż pomaga.
Ruch działa jak naturalny lek przeciwbólowy, który poprawia krążenie i odżywia tkanki, rozluźnia napięte mięśnie, aktywuje osłabione struktury (np. mięśnie głębokie), zmniejsza wrażliwość układu nerwowego na ból, poprawia nastrój i zmniejsza lęk.
Jaki ruch wybrać przy bólu pleców?
Najlepszy to ten, który:
– nie nasila bólu po wykonaniu
– jest dostosowany do Twoich możliwości
– jest powtarzany regularnie – codziennie, a nie raz w tygodniu
– sprawia, że czujesz się lepiej po kilku minutach
Przykłady bezpiecznej aktywności:
- Spacer – 15–30 minut dziennie
- Delikatne ćwiczenia mobilizujące – np. kołysanie miednicą, koci grzbiet, przetaczanie kolan
- Ćwiczenia oddechowe z ruchem – połączenie oddechu z ruchem rozluźnia napięcia
- Ćwiczenia wzmacniające głębokie mięśnie tułowia – najlepiej dobrane przez fizjoterapeutę
- Pływanie, rower stacjonarny, nordic walking – w późniejszych etapach
Dlaczego warto zgłosić się do fizjoterapeuty?
- Nie tylko złagodzi objawy, ale też zajmie się ich przyczyną
- Pomoże wrócić do normalnego życia bez bólu i ograniczeń
- Zmniejszy ryzyko nawrotów i powikłań
- Zamiast maskować objawy lekami – pomoże uruchomić ciało
Jeśli zmagasz się z bólem kręgosłupa – zapraszam na konsultację. Wspólnie znajdziemy sposób, by wrócić do sprawności.
Źródła:
1. Milanow I., (2014). Zespół bólowy kręgosłupa. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 10 (3), strony 253–264
2. Kaczmarek A., (2016). Dolegliwości bólowe odcinka lędźwiowego kręgosłupa jako efekt kumulacji napięć o podłożu psychosomatycznym. Praktyczna fizjoterapia & rehabilitacja, 77, strony 24-29
3. Wharton J., Wharton P., Browing B., (2007). Pokonaj ból pleców. Warszawa: Wydawca Reader’s Digest, strony 205-245
4. McGill S. (2018). Mechanika zdrowych pleców. Łódź: Wydawnictwo Galaktyka, strony 26-42
5. Hendrich B., Bladowska J., Sąsiadek M. (2010). Znaczenie badań obrazowychw diagnostyce nieurazowych zespołów bólowych kręgosłupa. Polski Przegląd Neurologiczny, tom 6, nr 2, strony 92-100
6. Szpala M., Skorupińska A., Kostorz K., (2017). Występowanie zespołów bólowych kręgosłupa – przyczyny i leczenie. Pomeranian Journal of Life Sciences, 63(3), strony 78-84
